روش مطالعه :

مطالعه بايد بر اساس يكي از سيستم‌هاي مطالعاتي باشد تا راندمان لازم را داشته باشد درزير به يكي از كارآمدترين اين سيستمها مي پردازيم :

سيستم مطالعاتي PQ5R  چيست ؟

اين عبارت اول كلمات زير است كه در ادامه به شرح هر كدام مي‌پردازيم :

مراحل قبل از مطالعه  

مراحل حين مطالعه

مراحل بعد از مطالعه

قبل از پرداختن به توضيح مراحل مطالعه لازم است نكات زير را براي ايجاد عادت جديد متذكر شويم . نكات مهم و كليدي كه مي توانند كمك كنند تا يك حالت خوب را به مدت طولاني حفظ كنيم و خود را با آن سازگار كنيم و مرتباً در تصميمات جديدي كه اتخاذ ميكنيم دچار مشكل نشويم .

نحوه ايجاد عادت جديد  :

1 ـ سنگ بزرگ برنداريد : براي گرفتن تصميم جديد نبايد تصميم بزرگي را درابتدا اتخاذ كرد بلكه بايد از تصميم‌هاي كوچك شروع كرد . يعني دانش آموزاني كه عادت ندارد درس بخوانند نبايد يك برنامه 10 ساعته اغاز كنند بلكه بايد با يك برنامه 2 ساعته شروع كند براي اينكه بتواند اين روند را ادامه بدهد والا منحني اين تغييرات سينوسي خواهد شد و فرد يك هفته خوب است و يك هفته بد .

هركسي كو دور ماند از اصل خويش

باز  جويد  روزگار  وصل  خويش

2 ـ در موقع ايجاد عادت جديد راندمان بين 21 تا 40 روز كاهش پيدا مي كند : يعني هر فردي كه مي خواهد رفتار جديدي را آغاز كند بايد بداند كه در وهله اول نه تنها اتفاق مثبت خاصي نمي افتد بلكه اتفاقات منفي نيز پيش مي آيد ( يعني راندمان كم مي شود ) مثل اينكه فرد مريض مي شود و . . . براي همين در فرهنگ شرقي عادت چله نشيني داريم يعني اگر فرد مي خواهد عادتي را در خود ايجاد كند حدود 40 روز بايد رياضت بكشد كه خوشبختانه از آنجا كه نام انسان از دو ريشه انس و نسيان گرفته شده است ، سريع يك وضعيت را فراموش (نسيان) مي كند و به وضعيت جديد (انس) مي گيرد .

3ـ منتظر نقطه آغاز براي شروع تحول جديد نباشيد : از شنبه، از اول ماه ، از اول برج ، بدترين روز‌هايي هستند كه مي شود براي آغاز يك حركت نو انتخاب كرد . واقعاً سه شنبه و يا جمعه چه گناهي كرده‌اند كه هيچ وقت به عنوان مبداء تغيير و تحولات قرار نمي گيرد از همين روي مي گويند :

صوفي ابن الوقت باشد اي رفيق

اينست فردا گفتن از شرط طريق

پس هر وقت خواستيد تغييري در خود ايجاد كنيد مثل رژيم گرفتن . نماز اول وقت خواندن، درس خواندن و هر حركت مثبت ديگري كه به ذهنتان خطور كرد كه از شنبه و يا از اول ماه اين كار را شروع كنيد بدانيد كه در آن كار موفق نخواهيد شد .

مراحل قبل از مطالعه

1ـ مرحله پيش مطالعه :

پيش مطالعه خود به دو قسمت كلي و جزئي تقسيم مي شود :

الف) پيش مطالعه كلي :

در پيش مطالعه كلي كتاب را در دست مي گيريم و آن را به ترتيب فصول ورق مي زنيم، مقدمه كتاب و تيترهاي درشت و عناوين مهم را ميخوانيم و به طور خلاصه با سازمان كتاب آشنا مي شويم .
» تذكر 1 : پيش مطالعه كلي براي هر كتاب و يا جزوه‌اي فقط يكبار آن هم در ابتداي سال انجام مي شود و كتابهاي سال قبل نيازي به پيش مطالعه كلي ندارد
» تذكر 2 : در موقع پيش مطالعه كلي فقط به مطالب و تيترها نگاه مي‌كنيد و لزومي ندارد به ريز مطالب دقيق شويد و كاملاً  سرسري فقط مطالب را نگاه كنيد .
» تذكر 3 : پيش مطالعه كلي در حكم ايجاد فايل جديد و يا قفسه بندي ذهنتان جهت ذخيره اطلاعات است . واين بديهي است كه اگر مي‌خواهيد از يك  كمد به نحو احسن استفاده كرد اول بايد آن را قفسه‌بندي و طبقه بندي كرد و سپس اطلاعات را در آن ذخيره كرد و اگر اين كار را نكنيم به صورت درهم و برهم در مغز ذخيره مي شود و ميزان فراموشي زياد مي شود .

ب) پيش مطالعه جزئي:

يك سؤال : چگونه روزنامه مي خوانيد ؟ از اول تا آخر روزنامه را مي‌خوانيد و حفظ مي كنيد و يا اينكه اول تيترها و شكلها را نگاه مي كنيد و سپس بر مي گرديد و جاهايي را كه علاقه مند هستيد مطالعه مي‌كنيد ؟ در موقع مطالعه و درس خواندن نيز بايد به همين صورت عمل كنيد يعني قبل از آغاز مطالعه هر فصل از كتاب يا هر  بخشي از جزوه ابتدا آن چند صفحه را به مدت 2 الي 5 دقيقه نگاه كنيد ، با مطلب آشنا شويد و سپس درس خواندن را شروع كنيد .

2ـ سؤال گذاري Questioning :

يك سؤال : اگر خلاصه اخبار را نگاه كرده باشيد و بدانيد چه خبر است و خبر مهمي از نظر شما نباشد، آيا مي نشينيد و اخبار را تا انتها دنبال مي‌كنيد. يا اينكه كانال تلويزيون را عوض مي كنيد و جايي را كه  دوست داريد مي بينيد ؟
اين دقيقاً اتفاقي است كه درموقع درس خواندن مي افتد . يعني چون نمي دانيد كه چه مي خواهيد بخوانيد مرتباً در موقع درس خواندن حواستان پرت مي شود . ولي اگر قبل از شروع مطالعه از تيترهاي درشت و عناوين سرفصل چند سؤال طرح كنيد .
مثل
1 ـ رابطه انسان شناسي با خداشناسي چيست ؟
2 ـ رابطه انسان شناسي با معاد از چند جهت مورد بررسي قرار مي‌گيرد ؟
3 ـ . . . . . . . . . . .

حالا كلاهتان را قاضي كنيد در موقع درس خواندن به دنبال پيدا كردن پاسخ اين سؤال ها هستيد يا به دنبال اينكه چرا فلان اتفاق افتاد و چرا اين چنين شد و آنچنان پس بيائيد با خودمان صادق باشيم مرحله سؤال گذاري مرحله سخت و وقت گيري است ولي به طور چشمگيري تمركز حواس را افزايش مي دهد .

» تذكر 1 :  از هر 3 يا 4 صفحه اگر يك سؤال كلي طرح كنيد كافي است و نيازي نيست سؤالات زيادي را استخراج كنيد .
» تذكر 2 : براي اينكه در اين مرحله شرطي بشويد، بر روي ميز كتابخانه خود روي كاغذ بنويسيد Q  كه هر وقت اين علامت را مي بينيد يادتان بيافتد كه بايد سؤال گذاري كنيد.

قبل از آغاز مراحل حين مطالعه ، مطالعه را از جنبه ديگري نيز مورد بررسي و ملاحظه قرار دهيم . مطالعه شامل سه بخش است :

الف ـ‌ يادگيري
ب ـ به خاطر سپاري
ج ـ يادآوري

از سيستم ها و روشهاي مطالعاتي، آنهايي موفق هستند كه برروي بخاطر سپاري و يادآوري كار بيشتري كرده‌اند و به واسطه آن ، سيستمهاي موفقي هستند و اين درست همان قسمتي است كه از نظر ما دور مانده است يعني تمام هم و غم سيستم آموزش ما برروي يادگيري است و كاري و تلاشي براي مراحل بخاطر سپاري و يادآوري انجام نمي‌دهيم كه شايد تا حدود 70% اهميت بيشتري نسبت به يادگيري داشته باشد .

از اينرو آنچه در سيستم PQ5R گفته مي شود شايد در وهله اول كمك چنداني به افزايش يادگيري نكند ( كه البته اين چنين نيست ) ولي به خاطر چشم گيري در بخاطر سپاري و يادآوري مطالب كار است وسبب افزايش اعتماد به نفس فرد ويادگيري مي شود .